Awtomobil gören wagtyňyz, ilkinji täsiriňiz, belki, kuzowyň reňki bolar. Häzirki wagtda owadan ýalpyldawuk boýaga eýe bolmak awtoulag önümçiliginiň esasy standartlarynyň biridir. Emma ýüz ýyldan gowrak wagt mundan ozal awtoulagy boýamak aňsat iş däldi we ol häzirkisinden has owadan däldi. Awtomobil boýagy häzirki derejä çenli nähili ösdi? Surli size awtoulag boýagynyň örtük tehnologiýasynyň ösüş taryhyny gürrüň berer.
Doly teksti düşünmek üçin on sekunt:
1,LakHytaýda döräp, senagat rewolýusiýasyndan soň Günbatar ýolbaşçylyk etdi.
2, Tebigy esasy material boýagy haýal guraýar, bu bolsa awtoulag önümçilik prosesiniň netijeliligine täsir edýär, DuPont çalt guradyjyny oýlap tapdynitro boýag.
3, Spreý tabançalaryçotgalaryň ornuny tutýar, has deň reňk plýonkasyny berýär.
4, Alkidden akrile çenli, çydamlylygyň we dürlüligiň gözlegi dowam edýär.
5, "Püskürtmekden" "çümdürip örtmeklige" çenliLak wannasy bilen boýagyň hilini yzygiderli yzarlamak indi fosfatlaşdyrmaga we elektrodepozitsiýa etmäge gelýär.
6, Çalşyrmak bilensuw esasly boýagdaşky gurşawy goramak maksady bilen.
7, Häzir we geljekde surat çekmek tehnologiýasy göz öňüne getirmegiň çäginden has öňe geçýär,boýagsyz hem.
Boýagyň esasy roly garrama garşy göreşmekdir
Boýagyň roluny köp adamlaryň düşünişi zatlara ajaýyp reňk bermekdir, ýöne senagat önümçiligi nukdaýnazaryndan reňk aslynda ikinji derejeli zerurlykdyr; poslama we garrama garşy göreş esasy maksatdyr. Demir-agaç kombinasiýasynyň ilkinji günlerinden başlap, häzirki zaman arassa metal ak göwresine çenli awtoulag göwresi gorag gatlagy hökmünde boýaga mätäç. Boýag gatlagynyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary gün, çäge we ýagyş ýaly tebigy aşynma we ýyrtylma, gyrynma, sürtülme we çaknyşyk ýaly fiziki zyýanlar we duz we haýwan tezegi ýaly eroziýadyr. Boýag tehnologiýasynyň ösüşi bilen, bu proses bu kynçylyklara has gowy garşy durmak üçin göwre üçin barha netijeli, berk we owadan derileri haýal-haýal ösdürýär.
Hytaýdan getirilen lak
Lakyň örän uzak taryhy bar we utançly ýagdaý, senagat rewolýusiýasyndan öň lak tehnologiýasynda öňdebaryjy orun Hytaýa degişlidi. Lakyň ulanylyşy neolit döwrüne çenli dowam edýär we söweşiji döwletler döwründen soň, senetkärler tung agajynyň tohumlaryndan alynýan tung ýagyny ulanyp, boýaglaryň garyndysyny ýasamak üçin tebigy çig lak goşupdyrlar, emma şol döwürde lak asylly adamlar üçin kaşaň zat bolupdyr. Min dinastiýasy döredilenden soň, Çžu Ýuançžan hökümet lak senagatyny döretmäge başlady we boýag tehnologiýasy çalt ösdi. Boýag tehnologiýasy boýunça ilkinji hytaý eseri "Surat kitaby" Min dinastiýasynda lak ýasaýjy Huang Çeng tarapyndan düzüldi. Tehniki ösüş we içerki we daşarky söwda netijesinde lak gap-gaçlary Min dinastiýasynda ösen senetçilik senagaty ulgamyny ösdüripdi.
Min dinastiýasynyň iň ösen tung ýagly boýagy gämi önümçiliginiň açary bolupdyr. XVI asyrdaky ispan alymy Mendoza "Beýik Hytaý imperiýasynyň taryhy" atly eserinde tung ýagly hytaý gämileriniň Ýewropa gämilerinden iki esse uzyn ömür sürýändigini belläp geçipdir.
XVIII asyryň ortalarynda Ýewropa ahyrsoňy tung ýagly boýag tehnologiýasyny özleşdirdi we özleşdirdi, şeýle hem Ýewropanyň boýag senagaty kem-kemden kemala geldi. Çig mal tung ýagy, lak üçin ulanylmagyndan başga-da, beýleki senagat pudaklary üçin hem möhüm çig mal bolup, Hytaý tarapyndan monopoliýalaşdyryldy we XX asyryň başlaryna çenli iki senagat rewolýusiýasy üçin möhüm senagat çig malyna öwrüldi, şonda Demirgazyk we Günorta Amerikada ekilen tung agaçlary kemala geldi we Hytaýyň çig mal monopoliýasyny ýok etdi.
Guratmak indi 50 güne çenli wagt almaýar
XX asyryň başlarynda awtoulaglar henizem baglaýjy hökmünde zygyr ýagy ýaly tebigy esasly boýaglary ulanyp ýasalýardy.
Hatda awtoulag öndürmek üçin önümçilik liniýasyny ilkinji bolup döreden “Ford” kompaniýasy hem iň çalt guraýandygy sebäpli önümçilik tizligini gazanmak üçin diňe ýapon gara boýagyny iň ýokary derejä çenli ulandy, ýöne ahyrsoňy ol tebigy esasy material bolup galýar we boýag gatlagynyň guramagy üçin bir hepdeden gowrak wagt gerek bolýar.
1920-nji ýyllarda DuPont awtoulag öndürijileriniň ýylgyrmagyna sebäp bolýan çalt guraýan nitrosellüloza boýagynyň (ýagny nitrosellüloza boýagy) üstünde işledi we indi şeýle uzyn boýag siklleri bolan awtoulaglarda işlemegiň zerurlygyny aradan aýyrdy.
1921-nji ýyla çenli DuPont nitrat filmlerini öndürmekde öňde barýardy, sebäbi ol uruş döwründe guran ägirt uly kuwwatly desgalaryny özleşdirmek üçin nitrosellyuloza esasly partlaýjy däl önümlere geçdi. 1921-nji ýylyň iýul aýynyň yssy anna güni öýlän DuPont plýonka zawodynda işleýän işçi işden çykmazdan öň dokda nitrat pagta süýüminiň bir çelek goýdy. Duşenbe güni irden ony gaýtadan açanda, çelek soňra nitrosellyuloza boýagynyň esasy boljak açyk, ýapyşykly suwuklyga öwrülendigini gördü. 1924-nji ýylda DuPont nitrosellyulozany esasy çig mal hökmünde ulanyp we ony garyşdyrmak üçin sintetiki smolalary, plastifikatorlary, erginleri we suwuklandyryjylary goşup, DUCO nitrosellyuloza boýagyny işläp düzdi. Nitrosellyuloza boýagynyň iň uly artykmaçlygy, onuň çalt guramagydyr, bir hepde ýa-da hatda hepdeler gerek bolýan tebigy esasly boýaga garanyňda, nitrosellyuloza boýagynyň guramagy bary-ýogy 2 sagat gerek bolýar, bu bolsa boýaglama tizligini ep-esli artdyrýar. 1924-nji ýylda General Motors-yň önümçilik liniýalarynyň ählisi diýen ýaly Duco nitrosellyuloza boýagyny ulandy.
Elbetde, nitrosellüloza boýagynyň kemçilikleri bar. Çygly gurşawda sepilende, plýonka aňsatlyk bilen ak reňke öwrülýär we ýalpyldawuklygyny ýitirýär. Emele gelen boýag ýüzüniň boýag ýüzüne zyýan ýetirip bilýän benzin ýaly nebit esasly erginlere garşy korroziýa garşylygy pes, ýangyç guýulanda çykýan nebit gazy bolsa töweregindäki boýag ýüzüniň zaýalanmagyny çaltlaşdyryp biler.
Boýagyň deň däl gatlaklaryny çözmek üçin çotgalary püskürtüji tabancalar bilen çalşyrmak
Boýagyň öz aýratynlyklaryndan başga-da, boýag usuly boýag ýüzüniň berkligi we çydamlylygy üçin hem örän möhümdir. Püskürtüji tabanjalaryň ulanylmagy boýag tehnologiýasynyň taryhyndaky möhüm tapgyr boldy. Püskürtüji tabanja 1923-nji ýylda senagat boýag ulgamyna, 1924-nji ýylda bolsa awtoulag senagatyna doly ornaşdyryldy.
Şeýlelik bilen, DeWilbiss maşgalasy atomizasiýa tehnologiýasyna ýöriteleşen dünýä belli kompaniýa bolan DeWilbiss kompaniýasyny esaslandyrdylar. Soňra Alan DeWilbissiň ogly Tom DeWilbiss dünýä indi. Doktor Alan DeWilbissiň ogly Tom DeWilbiss kakasynyň oýlap tapyşyny lukmançylyk ulgamyndan daşary çykardy. DeWilbiss kakasynyň oýlap tapyşlaryny lukmançylyk ulgamyndan daşary çykardy we asyl atomizatory boýag ulanmak üçin püskürdiji tabanja öwürdi.
Senagat boýagçylyk ulgamynda, çilim tüpeňleri sebäpli çotgalar çaltlyk bilen könelişýär. “deVilbiss” atomizasiýa ulgamynda 100 ýyldan gowrak wagt bäri işleýär we häzirki wagtda senagat çilim tüpeňleri we lukmançylyk atomizatorlary ulgamynda öňdebaryjydyr.
Alkidden akrile çenli, has berk we has berk
1930-njy ýyllarda awtoulag boýamak prosesine alkid smola emal boýagy, ýagny alkid emal boýagy girizildi. Awtoulagyň göwresiniň metal böleklerine bu görnüşli boýag sepilýärdi we soňra örän berk boýag plýonkasyny emele getirmek üçin peçde guradylýardy. Nitrosellyuloza boýaglary bilen deňeşdirilende, alkid emal boýaglary has çalt çalynýar we nitrosellyuloza boýaglary üçin 3-4 ädimden has köp 2-3 ädim gerek bolýar. Emal boýaglary diňe çalt guramaýar, eýsem benzin ýaly erginlere hem çydamlydyr.
Emma, alkid emallarynyň kemçiligi, olaryň gün şöhlesinden gorkmagydyr we gün şöhlesinde boýag plyonkasy çalt depginde oksidleşýär we reňki gysga wagtda solgunlaşyp, solgunlaşýar, käwagt bu proses hatda birnäçe aýyň içinde hem bolup biler. Kemçiliklerine garamazdan, alkid smolalary doly aýrylmady we häzirki zaman örtük tehnologiýasynyň möhüm bölegi bolup durýar. Termoplastik akril boýaglar 1940-njy ýyllarda peýda bolup, bezeg we çydamlylygy ep-esli gowulandyrdy we 1955-nji ýylda "General Motors" awtoulaglary täze akril smola bilen boýamaga başlady. Bu boýagyň reologiýasy özboluşlydy we az gatlakly maddalarda püskürtmegi talap edýärdi, şonuň üçin birnäçe gatlak gerekdi. Bu kemçilikli ýaly görünýän häsiýet şol wagt artykmaçlykdy, sebäbi örtüge metal bölekleriniň goşulmagyna mümkinçilik berýärdi. Akril lak başlangyç gaty pes ýapyşyklyk bilen püskürildi, bu bolsa metal bölekleriniň şöhlelendiriji gatlak emele getirmek üçin tekizlenmegine mümkinçilik berdi we soňra metal böleklerini ýerinde saklamak üçin ýapyşyklyk çalt artdy. Şeýlelikde, metal boýag döredi.
Bu döwürde Ýewropada akril boýag tehnologiýasynyň birden öňe gidişlik bolandygyny bellemek gerek. Bu Ikinji Jahan Urşundan soň Ýewropa okuna girýän ýurtlara girizilen çäklendirmelerden gelip çykýar, bu çäklendirmeler senagat önümçiliginde käbir himiki materiallaryň, mysal üçin, partlaýjy maddalary ýasamak üçin ulanylyp bilinjek nitrosellyuloza üçin zerur bolan çig mal bolan nitrosellyulozanyň ulanylmagyny çäklendirýärdi. Bu çäklendirme bilen bu ýurtlardaky kompaniýalar emal boýag tehnologiýasyna ünsi jemläp, akril uretan boýag ulgamyny işläp başladylar. 1980-nji ýylda Ýewropa boýaglary ABŞ-a girende, Amerikanyň awtoulag boýag ulgamlary ýewropaly bäsdeşlerden uzakdady.
Ýokary hilli boýag almak üçin fosfatlaşdyrmagyň we elektroforeziň awtomatlaşdyrylan prosesi
Ikinji Jahan Urşundan soňky iki onýyllyk kuzow örtükleriniň hiliniň ýokarlanan döwri boldy. Şol döwürde Birleşen Ştatlarda ulagdan başga-da, awtoulaglar sosial ýagdaýyny gowulandyrmak häsiýetine eýedi, şonuň üçin awtoulag eýeleri awtoulaglarynyň has ýokary derejeli görünmegini isleýärdiler, bu bolsa boýagyň has ýalpyldawuk we has owadan reňklerde görünmegini talap edýärdi.
1947-nji ýyldan başlap, awtoulag kompaniýalary boýagyň ýelmeşmegini we korroziýa garşylygyny ýokarlandyrmak üçin metal ýüzlerini boýamazdan öň fosfatlaşdyrmaga başladylar. Şeýle hem, astar püskürtmekden batyrma örtügine üýtgedildi, bu bolsa kuzow bölekleriniň boýag howuzuna batyrylmagyny, onuň has deň we örtügiň has giňişleýin bolmagyny, boşluklar ýaly elýeterli bolmadyk ýerleri hem boýamagyň mümkindigini aňladýar.
1950-nji ýyllarda awtoulag kompaniýalary boýag örtügini batyrmak usuly ulanylan hem bolsa, boýagyň bir böleginiň soňraky prosesde erginler bilen ýuwulyp, poslamanyň öňüni almagyň netijeliligini peseldýändigini anykladylar. Bu meseläni çözmek üçin 1957-nji ýylda Ford doktor Jorj Brueriň ýolbaşçylygynda PPG bilen güýçlerini birleşdirdi. Doktor Jorj Brueriň ýolbaşçylygynda Ford we PPG häzirki wagtda giňden ulanylýan elektrodepozitsiýa örtügi usulyny işläp düzdüler.
Soňra Ford 1961-nji ýylda dünýäde ilkinji anod elektroforetik boýag dükanyny döretdi. Şeýle-de bolsa, başlangyç tehnologiýa kemçiliklidi we PPG 1973-nji ýylda ýokary derejeli katod elektroforetik örtük ulgamyny we degişli örtükleri ornaşdyrdy.
Suw esasly boýagyň hapalanmagyny azaltmak üçin owadan dowamly boýag
70-nji ýyllaryň ortalarynda we ahyrynda nebit krizisiniň getiren energiýa tygşytlamak we daşky gurşawy goramak baradaky habarlylyk boýag senagatyna hem uly täsir etdi. 80-nji ýyllarda ýurtlar täze uçujy organiki birleşmeler (UOB) düzgünlerini kabul etdiler, bu bolsa ýokary UOB mukdaryna we gowşak berkligine eýe bolan akril boýag örtüklerini bazar üçin kabul ederliksiz etdi. Mundan başga-da, sarp edijiler beden boýagynyň täsiriniň azyndan 5 ýyl dowam etmegine garaşýarlar, bu bolsa boýagyň örtüginiň berkligine üns bermegi talap edýär.
Gorag gatlagy hökmünde açyk lak gatlagy ulanylanda, içki reňkli boýagyň öňküsi ýaly galyň bolmagy hökman däl, diňe bezeg maksatlary üçin örän inçe gatlak gerek. Açyk gatlakdaky we astardaky pigmentleri goramak üçin lak gatlagyna UB siňdirijiler hem goşulýar, bu bolsa astaryň we reňkli boýagyň ömrüni ep-esli uzaldýar.
Boýag usuly başda gymmat bolýar we adatça diňe ýokary derejeli modellerde ulanylýar. Şeýle hem, arassa örtügiň berkligi pesdi we ol tiz wagtdan dökülip, gaýtadan boýamagy talap edýärdi. Şeýle-de bolsa, indiki onýyllykda awtoulag senagaty we boýag senagaty diňe bir çykdajylary azaltmak bilen çäklenmän, eýsem arassa örtügiň ömrüni ep-esli gowulandyran täze ýüz bejeriş usullaryny işläp düzmek arkaly örtük tehnologiýasyny kämilleşdirmek üçin işledi.
Barha ajaýyp reňkleýiş tehnologiýasy
Geljekde örtükleriň esasy ösüş tendensiýasyna eýe bolan pudakdaky käbir adamlar boýagsyz tehnologiýanyň bardygyna ynanýarlar. Bu tehnologiýa biziň durmuşymyza hakykatdanam ornaşdy we gündelik ulanylýan we öý hojalyk enjamlarynyň daşky örtüklerinde boýagsyz tehnologiýa ulanyldy. Gabyklar inýeksiýa kalyplama prosesinde nano derejeli metal poroşogynyň degişli reňkini goşýar we göni reňkli we metal teksturaly daşky örtükleri emele getirýär, olary indi asla boýamagyň zerurlygy ýok, boýagdan dörän hapalanmany ep-esli azaldýar. Elbetde, ol awtoulaglarda, mysal üçin, bezegde, radiator panjarasynda, yzky aýnanyň daşky örtüklerinde we ş.m. giňden ulanylýar.
Şeýle prinsip metal pudagynda hem ulanylýar, bu bolsa geljekde boýalmazdan ulanylýan metal materiallaryň eýýäm zawodda gorag gatlagyna ýa-da hatda reňk gatlagyna eýe boljakdygyny aňladýar. Bu tehnologiýa häzirki wagtda awiakosmos we harby pudaklarda ulanylýar, ýöne ol henizem raýat ulanyşy üçin elýeterli däl we reňkleriň giň toplumyny hödürlemek mümkin däl.
Gysgaça mazmun: Çotgalardan ýaraglara we robotlara, tebigy ösümlik boýagyndan ýokary tehnologiýaly himiki boýaga, netijelilige ymtylmakdan hile ymtylmak we daşky gurşawyň saglygyna ymtylmak ýaly ähli ugurlar boýunça awtoulag senagatynda boýag tehnologiýasynyň ymtylmagy togtadylmady we tehnologiýanyň derejesi barha ýokarlanýar. Öň çotgalary tutup, agyr şertlerde işleýän boýagçylar häzirki awtoulag boýagynyň şeýle ösendigini we henizem ösýändigini garaşmazdylar. Geljek ekologiýa taýdan has arassa, akylly we netijeli döwür bolar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 20-nji awgusty
