Çykarylýan hapa maddalar, esasan, boýag çilmesi we boýag spreyi arkaly öndürilýän organiki erginler, şeýle hem guradylanda uçujylyk arkaly öndürilýän organiki erginlerdir. Boýag çilmesi, esasan, howa çilmesi arkaly eritiji örtügiň böleginden gelip çykýar we onuň düzümi ulanylýan örtük bilen gabat gelýär. Organiki erginler, esasan, örtükleriň ulanylyş prosesinde eritijilerden we suwuklandyryjylardan gelip çykýar, olaryň köpüsi uçujy zyňyndylardyr we olaryň esasy hapa maddalary ksilol, benzol, toluol we ş.m. Şonuň üçin örtükde çykarylýan zyýanly galyndylaryň esasy çeşmesi boýag spreyi otagy, guradylan otag we guradylan otagdyr.
1. Awtomobil önümçilik liniýasynyň galyndylaryny gaýtadan işlemek usuly
1.1 Guradyş prosesinde organiki galyndylaryň gazyny gaýtadan işlemegiň shemasy
Elektroforez, orta örtük we ýüz örtügi guradyjy otagdan çykarylýan gaz ýokary temperatura we ýokary konsentrasiýaly galyndy gaza degişlidir, bu bolsa ýakmak usuly üçin amatlydyr. Häzirki wagtda guradyş prosesinde giňden ulanylýan galyndy gazlary arassalamak çärelerine: regeneratiw termik oksidlenme tehnologiýasy (RTO), regeneratiw katalitik ýanma tehnologiýasy (RCO) we TNV-ni dikeltmek termik ýakmak ulgamy girýär.
1.1.1 Termal saklaýyş görnüşli termal oksidlenme tehnologiýasy (RTO)
Termal oksidleýji (Regeneratiw Termal Oksidizer, RTO) orta we pes konsentrasiýaly uçujy organiki galyndylaryň gazyny arassalamak üçin energiýa tygşytlaýjy daşky gurşawy goraýjy enjamdyr. Ýokary göwrümli, pes konsentrasiýaly, 100 PPM-20000 PPM aralygyndaky organiki galyndylaryň gaz konsentrasiýasy üçin amatly. Işleýiş çykdajylary pes, organiki galyndylaryň gaz konsentrasiýasy 450 PPM-den ýokary bolanda, RTO enjamyna kömekçi ýangyç goşmagyň zerurlygy ýok; arassalaýyş tizligi ýokary, iki gatlakly RTO-nyň arassalaýyş tizligi 98% -den ýokary ýetip biler, üç gatlakly RTO-nyň arassalaýyş tizligi 99% -den ýokary ýetip biler we NOX ýaly ikinji derejeli hapalanma ýok; awtomatiki dolandyryş, ýönekeý işleýiş; howpsuzlyk ýokary.
Regeneratiw ýylylyk oksidlenme enjamy organiki galyndy gazynyň orta we pes konsentrasiýasyny arassalamak üçin termal oksidlenme usulyny ulanýar we ýylylygy dikeltmek üçin keramiki ýylylyk saklaýjy gatlak ýylylyk çalşyjy ulanylýar. Ol keramiki ýylylyk saklaýjy gatlakdan, awtomatiki dolandyryş klapanyndan, ýanma kamerasyndan we dolandyryş ulgamyndan ybarat. Esasy aýratynlyklary: ýylylyk saklaýjy gatlagyň aşagyndaky awtomatiki dolandyryş klapany degişlilikde giriş esasy turbasy we çykyş esasy turbasy bilen baglanyşyklydyr we ýylylyk saklaýjy gatlaga gelýän organiki galyndy gazy ýylylygy siňdirmek we çykarmak üçin keramiki ýylylyk saklaýjy material bilen öňünden gyzdyrmak arkaly saklanýar; belli bir temperatura (760℃) çenli gyzdyrylan organiki galyndy gaz ýanma kamerasynyň ýanmasynda oksidlenip, uglerod dioksidi we suw öndürýär we arassalanýar. Adaty iki gatlakly RTO esasy gurluşy bir ýanma kamerasyndan, iki keramiki gaplama gatlagyndan we dört öçüriji klapandan ybarat. Enjamdaky regeneratiw keramiki gaplama gatlak ýylylyk çalşyjysy 95% -den gowrak ýylylygy dikeltmek mümkinçiligini ýokarlandyryp biler; Organiki galyndy gazy arassalamak üçin ýangyç ulanylmaýar ýa-da az ulanylýar.
Artykmaçlyklary: Organiki galyndylaryň ýokary akymy we pes konsentrasiýasy bilen iş salyşmakda, işleýiş çykdajylary örän pes.
Kemçilikleri: bir gezeklik maýa goýumyň ýokary bolmagy, ýokary ýanma temperaturasy, organiki galyndylaryň ýokary konsentrasiýasyny gaýtadan işlemek üçin amatly däl, hereket edýän bölekleriň köp bolmagy, has köp tehniki hyzmat işini talap edýär.
1.1.2 Termiki katalitik ýanma tehnologiýasy (RCO)
Regeneratiw katalitik ýanma enjamy (Regeneratiw katalitik oksidleýji RCO) gönüden-göni orta we ýokary konsentrasiýaly (1000 mg/m3-10000 mg/m3) organiki galyndylaryň gazyny arassalamak üçin ulanylýar. RCO arassalamak tehnologiýasy, esasanam, ýylylygy dikeltmek tizligine ýokary isleg üçin amatlydyr, ýöne şol bir önümçilik liniýasy üçin hem amatlydyr, sebäbi dürli önümler, galyndylaryň düzümi köplenç üýtgeýär ýa-da galyndylaryň konsentrasiýasy örän üýtgeýär. Ol, esasanam, kärhanalaryň ýylylyk energiýasyny dikeltmek ýa-da magistral liniýasynyň galyndylaryny arassalamak zerurlygy üçin amatlydyr we energiýany dikeltmek energiýany tygşytlamak maksadyna ýetmek üçin magistral liniýasyny guratmak üçin ulanylyp bilner.
Regeneratiw katalitik ýanma işläp bejeriş tehnologiýasy adaty gaz-gaty faza reaksiýasydyr, aslynda reaktiv kislorod görnüşleriniň çuňňur oksidlenmegidir. Katalitik oksidlenme prosesinde katalizatoryň ýüzüniň adsorbsiýasy katalizatoryň ýüzünde reaktiv molekulalaryň baýlaşmagyna getirýär. Katalizatoryň aktiwleşdiriş energiýasyny azaltmakdaky täsiri oksidlenme reaksiýasyny çaltlaşdyrýar we oksidlenme reaksiýasynyň tizligini ýokarlandyrýar. Belli bir katalizatoryň täsiri astynda organiki maddalar pes başlangyç temperaturada (250 ~ 300 ℃) erkin oksidlenme ýanmasy bolmazdan ýüze çykýar, ol uglerod dioksidine we suwa parçalanýar we köp mukdarda ýylylyk energiýasyny bölüp çykarýar.
RCO enjamy esasan peçiň göwresinden, katalitik ýylylyk saklaýjy göwreden, ýanma ulgamyndan, awtomatiki dolandyryş ulgamyndan, awtomatiki klapandan we başga-da birnäçe ulgamlardan ybarat. Senagat önümçiligi prosesinde çykarylan organiki işlenen gaz induksiýa edilen çekiş wentylýatory arkaly enjamyň aýlanýan klapanyna girýär we giriş gazy we çykyş gazy aýlanýan klapan arkaly doly bölünýär. Gazyň ýylylyk energiýasyny saklaýyşy we ýylylyk alyş-çalşygy katalitik gatlagyň katalitik oksidlenmesi bilen bellenen temperatura diýen ýaly ýetýär; işlenen gaz gyzdyryjy meýdan arkaly (elektrik gyzdyryjy ýa-da tebigy gaz gyzdyryjy arkaly) gyzmagyny dowam etdirýär we bellenen temperaturada galýar; katalitik oksidlenme reaksiýasyny tamamlamak üçin katalitik gatlaga girýär, ýagny reaksiýa uglerod dioksidini we suwy döredýär we islenýän bejeriş täsirine ýetmek üçin köp mukdarda ýylylyk energiýasyny çykarýar. Oksidlenme arkaly katalizlenen gaz keramiki material gatlagyna 2 girýär we ýylylyk energiýasy aýlanýan klapan arkaly atmosfera çykarylýar. Arassalanandan soň, arassalandan soň işlenen gazlaryň temperaturasy galyndy gazlary arassalamakdan öňki temperaturadan birneme ýokary bolýar. Ulgam üznüksiz işleýär we awtomatiki usulda açylýar. Aýlanýan klapan işi arkaly ähli keramiki doldurgyç gatlaklar gyzdyrmagyň, sowadmagyň we arassalamagyň sikl ädimlerini tamamlaýar we ýylylyk energiýasyny dikeltmek mümkin.
Artykmaçlyklary: ýönekeý proses akymy, ykjam enjamlar, ygtybarly işleýiş; ýokary arassalaýyş netijeliligi, adatça 98% -den ýokary; pes ýanma temperaturasy; az bir gezek ulanylýan maýa goýum, pes işleýiş çykdajylary, ýylylygy dikeltmek netijeliligi, adatça 85% -den ýokary ýetip biler; tutuş proses hapa suw öndürmezden, arassalaýyş prosesi NOX ikinji derejeli hapalanmasyny döretmeýär; RCO arassalaýyş enjamlaryny guradyş otagy bilen ulanyp bolýar, arassalanan gazy guradyş otagynda gönüden-göni gaýtadan ulanyp bolýar, bu bolsa energiýany tygşytlamak we zyňyndylary azaltmak maksadyna ýetmek üçin amala aşyrylýar;
Kemçilikleri: katalitik ýanma enjamy diňe gaýnama temperaturasy pes bolan we kül mukdary pes bolan organiki galyndylary gazy gaýtadan işlemek üçin amatlydyr we ýagly tüsse ýaly ýapyşyk maddalary galyndylary gaz bilen gaýtadan işlemek üçin amatly däl we katalizator zäherlenmeli; organiki galyndylaryň konsentrasiýasy 20% -den aşak.
1.1.3TNV Gaýtadan işleme görnüşli termal ýakma ulgamy
Gaýtadan işleniş görnüşli termal ýakmak ulgamy (nemes Thermische Nachverbrennung TNV) gaz ýa-da ýangyjyň göni ýanmagyny ulanyp, organiki ergin saklaýan galyndy gazy gyzdyrýar, ýokary temperaturanyň täsiri astynda organiki ergin molekulalarynyň oksidlenmesi uglerod dioksidine we suwa parçalanmagy, ýokary temperaturaly tütetgi gazynyň köp basgançakly ýylylyk geçiriji enjam arkaly gyzdyryş önümçilik prosesine howa ýa-da gyzgyn suwa mätäç bolmagy, organiki galyndy gazlaryň ýylylyk energiýasynyň doly gaýtadan işlenilmesini oksidlenmesi we parçalanmagy, tutuş ulgamyň energiýa sarp edilişini azaltmagy üpjün edýär. Şonuň üçin, TNV ulgamy önümçilik prosesi köp ýylylyk energiýasyna mätäç bolanda, organiki ergin saklaýan galyndy gazy gaýtadan işlemegiň netijeli we ideal usulydyr. Täze elektroforetik boýag örtügini öndürmek liniýasy üçin, adatça, TNV dikeltmek üçin termal ýakmak ulgamy ulanylýar.
TNV ulgamy üç bölekden ybarat: galyndylary gazy öňünden gyzdyrmak we ýakmak ulgamy, aýlanýan howa ýyladyş ulgamy we arassa howa ýylylyk alyş-çalyş ulgamy. Ulgamdaky galyndylary gazy ýakmak merkezi ýyladyş enjamy TNV-niň esasy bölegi bolup, peçiň göwresinden, ýanma kamerasyndan, ýylylyk çalşyjysyndan, ýakyjydan we esasy tütetgiç düzgünleşdiriji klapandan ybaratdyr. Onuň iş prosesi şeýle: ýokary basyşly başlykly wentylýator bilen guradylan otagdan organiki galyndylary gaz, galyndylary gazy ýakmakdan soň merkezi ýyladyş enjamynyň içine gurlan ýylylyk çalşyjy öňünden gyzdyrylyp, ýanma kamerasyna, soňra bolsa ýakyjy arkaly gyzdyrylyp, ýokary temperaturada (takmynan 750℃) organiki galyndylary gazy oksidleşdirip parçalamaga, organiki galyndylary gazy uglerod dioksidine we suwa parçalamaga iberilýär. Döredilen ýokary temperaturaly tütetgiç gazy ýylylyk çalşyjysyndan we peçdäki esasy tütetgiç gaz turbasyndan çykarylýar. Çykarylan tütetgiç gazy guradylan otagdaky aýlanýan howany gyzdyryp, guradylan otag üçin zerur bolan ýylylyk energiýasyny üpjün edýär. Ulgamyň galyndylaryny soňky dikeltmek üçin dikeltmek üçin ulgamyň ahyrynda arassa howa ýylylyk geçiriji enjam goýulýar. Guradyjy otagyň üsti bilen täze howa tütetgi gazy bilen gyzdyrylýar we soňra guradyjy otagyna iberilýär. Mundan başga-da, esasy tütetgi gaz geçirijisinde enjamyň çykyşyndaky tütetgi gazynyň temperaturasyny sazlamak üçin ulanylýan elektrik düzgünleşdiriji klapan hem bar we tütetgi gazynyň temperaturasynyň soňky çykarylyşyny takmynan 160℃-de gözegçilik edip bolýar.
Galyndy gazlary ýakmak üçin merkezi ýyladyş enjamynyň aýratynlyklaryna aşakdakylar girýär: organiki galyndy gazynyň ýanma kamerasynda galmak wagty 1 ~ 2 sekunt; organiki galyndy gazynyň parçalanma tizligi 99% -den ýokary; ýylylygy dikeltmek tizligi 76% -e ýetip biler; we ýakyjynyň çykyşynyň sazlama gatnaşygy 26 × 1-e ýetip biler, iň ýokary bolsa 40 × 1-e çenli.
Kemçilikleri: pes konsentrasiýaly organiki galyndylaryň gazyny gaýtadan işlenilende, işleýiş çykdajylary ýokary bolýar; turba görnüşli ýylylyk çalşyjy diňe üznüksiz işleýär, onuň ömri uzak.
1.2 Boýag sepýän otagda we guradyjy otagda organiki galyndylaryň gazyny arassalamak shemasy
Boýag sepýän otagdan we guradylan otagdan çykýan gaz pes konsentrasiýaly, uly akym tizligi we otagyň temperaturasyndaky galyndy gazdyr, hapalaýjy maddalaryň esasy düzümi aromatik uglewodorodlar, spirt efirleri we efir organiki erginlerdir. Häzirki wagtda daşary ýurt has ösen usuly: birinji organiki galyndy gaz konsentrasiýasy arkaly organiki galyndy gazynyň umumy mukdaryny azaltmak, birinji adsorbsiýa usuly (aktiwleşdirilen uglerod ýa-da adsorbent hökmünde seolit) arkaly otagyň temperaturasyndaky boýag sepýän gazynyň pes konsentrasiýasy üçin, ýokary temperaturadaky gazy aýyrmak, katalitik ýanma ýa-da regeneratiw termiki ýanma usuly arkaly konsentrlenen gaz.
1.2.1 Aktiwleşdirilen uglerodyň adsorbsiýa-desorbsiýa we arassalaýyş enjamy
Adsorbent hökmünde bal arysy aktiwleşdirilen kömürini ulanmak, adsorbsiýa arassalamak, desorbsiýa dikeltmek we uçujy organik okislotalaryň (UOC) we katalitik ýanmanyň konsentrasiýasy ýörelgeleri bilen utgaşdyrylmak, howanyň ýokary göwrümi, organiki galyndylaryň pes konsentrasiýasy howany arassalamak maksadyna ýetmek üçin bal arysy aktiwleşdirilen kömür adsorbsiýasy arkaly amala aşyrylýar, aktiwleşdirilen kömür doýgunlaşanda we soňra aktiwleşdirilen kömüri dikeltmek üçin gyzgyn howany ulananda, desorbsiýa edilen konsentrasiýa edilen organiki maddalar katalitik ýanma üçin katalitik ýanma düşegine iberilýär, organiki maddalar zyýansyz uglerod dioksidine we suwa oksidlenýär, ýanýan gyzgyn çykyş gazlary sowuk howany ýylylyk çalşyjy arkaly gyzdyrýar, ýylylyk çalşyjysyndan soň sowadyjy gazyň käbir çykarylyşy, bal arysy aktiwleşdirilen kömüriň desorbsiýa dikeltmek üçin bölek, galyndy ýylylygy ulanmak we energiýany tygşytlamak maksadyna ýetmek üçin. Tutuş enjam öňünden süzgüçden, adsorbsiýa düşeginden, katalitik ýanma düşeginden, ot çydamlylygyndan, degişli wentylýatordan, klapandan we ş.m. ybarat.
Aktiwleşdirilen uglerod adsorbsiýa-desorbsiýa arassalaýjy enjam adsorbsiýa we katalitik ýanmagyň iki esasy prinsipine laýyklykda döredildi, iki gaz ýoly üznüksiz işleýär, katalitik ýanma kamerasy, iki adsorbsiýa düşegi gezekli-gezek ulanylýar. Ilki aktiwleşdirilen uglerod adsorbsiýasy bolan organiki galyndy gaz, çalt doýgunlaşanda adsorbsiýany bes edýär, soňra aktiwleşdirilen uglerodyň regenerasiýasyny amala aşyrmak üçin aktiwleşdirilen ugleroddan organiki maddalary aýyrmak üçin gyzgyn howa akymyny ulanýar; organiki maddalar konsentrirlenen (konsentrasiýasy asyl nusgadan onlarça esse ýokary) we katalitik ýanma kamerasyna katalitik ýanma arkaly uglerod dioksidine we suw buguna iberilýär. Organiki galyndy gazyň konsentrasiýasy 2000 PPm-den köp ýetende, organiki galyndy gaz daşarky gyzdyryşsyz katalitik düşekde öz-özünden ýanmagyny saklap bilýär. Ýanma çykyş gazynyň bir bölegi atmosfera çykarylýar we onuň köp bölegi aktiwleşdirilen uglerodyň regenerasiýa edilmegi üçin adsorbsiýa düşegine iberilýär. Bu energiýany tygşytlamak maksadyna ýetmek üçin zerur bolan ýylylyk energiýasynyň ýanmagyny we adsorbsiýasyny kanagatlandyryp biler. Regenerasiýa indiki adsorbsiýa girip biler; desorbsiýada arassalaýyş operasiýasy üznüksiz we aralykly işleme üçin amatly bolan başga bir adsorbsiýa düşegi arkaly ýerine ýetirilip bilner.
Tehniki görkezijiler we häsiýetler: durnukly iş, ýönekeý gurluş, howpsuz we ygtybarly, energiýany tygşytlaýan we zähmeti tygşytlaýan, ikinji derejeli hapalanma ýok. Enjam kiçi meýdany tutýar we ýeňil agrama eýedir. Ýokary göwrümde ulanmak üçin örän amatly. Organiki galyndylaryň gazyny adsorbsiýa edýän aktiwleşdirilen uglerod gatlagy katalitik ýanmadan soň galyndylaryň gazyny aýyrmak üçin ulanýar we aýyrmak gazy daşarky energiýa sarp etmezden arassalamak üçin katalitik ýanma kamerasyna iberilýär we energiýany tygşytlamagyň täsiri uly. Kemçiligi aktiwleşdirilen uglerodyň gysga bolmagy we onuň işleýiş çykdajylarynyň ýokary bolmagydyr.
1.2.2 Zeolit geçiriji tigir adsorbsiýa--desorbsiýa arassalaýjy enjam
Seolitiň esasy bölekleri: adsorbsiýa ukyby bolan kremniý, alýumin, adsorbsiýa ukyby bilen, adsorbent hökmünde ulanylyp bilner; seolit ylgawçysy, organiki hapalandyryjylar üçin adsorbsiýa we desorbsiýa ukyby bilen seolitiň aýratyn aperturasynyň häsiýetlerini ulanmakdan ybaratdyr, şonuň üçin pes konsentrasiýaly we ýokary konsentrasiýaly uçujy gazlar soňky arassalaýyş enjamlarynyň işleýiş çykdajylaryny azaldyp biler. Onuň enjam häsiýetnamalary uly akymly, pes konsentrasiýaly we dürli organiki komponentleri öz içine alýan arassalaýyş enjamlary üçin amatlydyr. Kemçiligi, irki maýa goýumlarynyň ýokary bolmagydyr.
Zeolit ylgawçysynyň adsorbsiýa-arassalaýyş enjamy adsorbsiýa we desorbsiýa operasiýalaryny üznüksiz ýerine ýetirip bilýän gaz arassalaýyş enjamydyr. Zeolit tigiriniň iki tarapy ýörite möhürleýji enjam arkaly üç bölege bölünýär: adsorbsiýa zolagy, desorbsiýa (regenerasiýa) zolagy we sowadyş zolagy. Ulgamyň iş prosesi: aýlanýan seolit tigir pes tizlikde üznüksiz aýlanýar, adsorbsiýa zolagy, desorbsiýa (regenerasiýa) zolagy we sowadyş zolagy arkaly aýlanýar; pes konsentrasiýaly we gale göwrümindäki çykyş gazy ylgawçynyň adsorbsiýa zolagyndan üznüksiz geçende, çykyş gazyndaky UÇG aýlanýan tigiriň seoliti tarapyndan adsorbsiýa edilýär, adsorbsiýadan we arassalaýyşdan soň göni çykarylýar; tigir tarapyndan adsorbsiýa edilen organiki ergin tigiriň aýlanmagy bilen desorbsiýa (regenerasiýa) zolagyna iberilýär, soňra az howa göwrümi bilen ýylylyk howasy desorbsiýa zolagyndan üznüksiz geçýär, tigirde adsorbsiýa edilen UÇG desorbsiýa zolagynda gaýtadan dikeldilýär, UÇG çykyş gazy gyzgyn howa bilen bilelikde çykarylýar; Sowadyjy sowadyş zolagyna tigir gaýtadan adsorbsiýa edilip bilner, aýlanýan tigiriň yzygiderli aýlanmagy bilen adsorbsiýa, desorbsiýa we sowadyş sikli amala aşyrylýar, galyndylaryň gazyny gaýtadan işlemegiň üznüksiz we durnukly işlemegini üpjün edýär.
Seolit ylgaw enjamy, esasan, konsentrator bolup, organiki ergin saklaýan çykyş gazy iki bölege bölünýär: gönüden-göni çykarylyp bilinýän arassa howa we ýokary konsentrasiýaly organiki ergin saklaýan gaýtadan işlenen howa. Gönüden-göni çykarylyp bilinýän we boýalan kondisioneriň howalandyryş ulgamynda gaýtadan işlenip bilinýän arassa howa; UÇG gazynyň ýokary konsentrasiýasy ulgama girmezden öň UÇG konsentrasiýasynyň takmynan 10 esse köpdür. Konsentrlenen gaz TNV dikeltmek termiki ýakmak ulgamy (ýa-da başga enjamlar) arkaly ýokary temperaturada ýakmak arkaly işlenýär. Ýakmak arkaly öndürilýän ýylylyk, degişlilikde, guradyjy otagy gyzdyrmak we seoliti aýyrmak arkaly gyzdyrmakdyr we ýylylyk energiýasy energiýany tygşytlamak we zyňyndylary azaltmak täsirine ýetmek üçin doly ulanylýar.
Tehniki görkezijiler we häsiýetler: ýönekeý gurluş, aňsat tehniki hyzmat, uzak hyzmat möhleti; ýokary siňdiriş we aýyrmak netijeliligi, asyl ýokary ýel göwrümini we pes konsentrasiýaly uçujy birikdiriji gazy pes howa göwrümine we ýokary konsentrasiýaly çykgynsyz gaza öwürýär, arka tarapdaky gutarnykly arassalaýyş enjamlarynyň bahasyny azaldýar; basyşyň örän pes düşmegi, energiýa sarp edilişini ep-esli azaldyp biler; umumy ulgam taýýarlamak we modul dizaýny, minimal giňişlik talaplary bilen we üznüksiz we adamsyz dolandyryş režimini üpjün edýär; milli zyňyndy standartyna ýetip biler; adsorbent ýanmaýan seolit ulanýar, ulanmak has howpsuz; kemçiligi ýokary çykdajy bilen bir gezeklik maýa goýumdyr.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 3-nji ýanwary
